Fotograferen met AI: Bas Uterwijk

Fotograferen met AI: een samenwerking tussen mens en software

by Djamilla Hofmeyer
0 comment

Portretten die door middel van computersoftware zijn gemaakt. Het klinkt misschien apart, maar toch is het mogelijk. De technologie van nu brengt ook voor kunstenaars steeds meer mogelijkheden. Zo ook voor de Amsterdamse Fotograaf Bas Uterwijk. Hij brengt, met behulp van kunstmatige intelligentie, verschillende historische figuren tot leven op zijn Instagram.

Uterwijk is al ruim veertien jaar actief als fotograaf en maakt sinds vorig jaar gebruik van kunstmatige intelligentie om fotoportretten van historische figuren te reconstrueren. Dit doet de fotograaf door middel van het programma Artbreeder, een deep-learning software die op basis van verschillende afbeeldingen realistische beelden kan reconstrueren. ‘’Het begon met een beschadigde foto van Billy the Kid,’’ legt Uterwijk uit. ‘’Die foto is zo beschadigd dat je zijn gezicht niet goed kan zien. Toch merkte ik dat het programma er weinig moeite mee had. Op basis van wat de kunstmatige intelligentie had geleerd, was het programma alsnog in staat om met weinig informatie er iets van te maken.

Toen had ik het idee om dit ook eens te proberen met bijvoorbeeld Napoleon of met Van Gogh. We denken namelijk allemaal te weten hoe deze mensen eruit zagen, maar toch hebben we nooit een foto van hen gezien. Aan de hand van alle schilderijen die we kennen, maken we gewoon een soort van optelsom.’’ Het idee van Uterwijk was echter niet zo makkelijk als gedacht. Na verschillende probeersels leerde de fotograaf al snel om het proces steeds meer te sturen. Dit gaf hem ook steeds meer vrijheid voor zijn eigen artistieke input. ‘’Het werd een soort van samenwerking tussen mens en software.’’

Meer dan alleen inscannen

Omdat het softwareprogramma ook veel input van de gebruiker verwacht, is het een erg tijdrovend proces. Zo kan het van één dag tot maanden variëren totdat een portret af is. Daarnaast komt er ook wel wat onderzoek bij kijken. ‘’Ik zal niet bijvoorbeeld zes biografieën lezen over Van Gogh voordat ik aan zijn portret begin. Maar ik probeer wel links en rechts zoveel mogelijk op te pikken. Waar ik onder andere naar op zoek ben is de haar- en oogkleur van mijn onderwerp.’’

Iets wat niet altijd even makkelijk is. ‘’Kijk bijvoorbeeld naar de schilderijen van Rembrandt. Hij schilderde iedereen met hele donkerbruine, bijna zwarte, ogen. Dit kwam natuurlijk ook door de lichtinval die Rembrandt veel in zijn schilderijen gebruikte. Van ogen waar heel weinig licht op valt zie je de kleur nauwelijks. In dat geval wil ik dan toch even weten welke oogkleur hij in werkelijkheid had. Daar zijn de meningen dan ook weer over verdeeld, want er is niet van elk historisch persoon exact opgeschreven hoe hij of zij eruit zag.’’

De impact

Het gaat de fotograaf vooral om aan te tonen hoe het menselijke gezicht amper is veranderd in de laatste honderden jaren. ‘’ We zijn eigenlijk nog altijd dezelfde soort als dat we toen waren. En zeker als je kijkt naar mensen die in de afgelopen paar eeuwen hebben geleefd.’’ Daarnaast is dit volgens Uterwijk ook een goede manier om de mensen van nu aan te spreken. ‘’Er zit een heleboel kennis achter al deze oude schilderijen. Het lukt ons wel om deze kennis te zien, maar daar moet je wel ongelofelijk veel kunst voor kennen en bekijken. Op het moment dat ik Rembrandt of Van Gogh, door middel van deze nieuwe methode, opnieuw verbeeldt gaan mensen er anders naar kijken. Het is wel hetzelfde, maar toch spreekt het portret de toeschouwer directer aan omdat het meer op een foto lijkt. We hebben een hele rare verhouding met fotografie en wat we denken dat echt is. Ik vind het zeer interessant hoe we naar echtheid kijken. En wat voor een emoties we ervaren wanneer we een portret in de ogen staren.’’

Al om al denkt Uterwijk dat deze manier van portretteren in het verlengde ligt in de fotografie. ‘’ . Net zoals de fotografie op een bepaalde manier ooit in het verlengde lag op de schilderkunst. Het is niet meteen afgelopen met de vorige dingen. Ze kunnen goed naast elkaar bestaan. Net zoals de uitvinding van de fotografie een enorme impuls heeft gegeven aan de schilderkunst denk ik dat kunst, gemaakt met behulp van kunstmatige intelligentie ook een kruisbestuiving met klassiekere kunstvormen gaat doormaken.”

You may also like