Het Spookslot: de nek omgedraaid door de tijdgeest, of door wanbeleid?

by Julia Derksen
146 views

Erfgoed in de Efteling. Al jaren wordt informeel gesproken van cultureel erfgoed wanneer het over de Efteling of het sprookjesbos gaat. In hoeverre is de Efteling te beschouwen als erfgoed, of eigenlijk: in hoeverre beschouwt de Efteling zélf hun eigen park en iconische attracties als erfgoed? Kunnen zij zomaar besluiten de boel te slopen?

Het zal u vast niet ontgaan zijn: afgelopen maandag kondigde de Efteling in een jubelbericht aan dat er een nieuwe attractie gebouwd gaat worden – evenals een nieuw hotel, voor het eerst binnenin het park. Dat hiervoor één van de meest iconische attracties zal verdwijnen, stond er niet eens bij. Dat werd duidelijk in het bericht op hun site: “Het vernieuwde themagebied met overdekte attractie wordt aangelegd tussen de Pardoes Promenade, Baron 1898 en Max & Moritz. Hiervoor zal de bekende attractie Spookslot uit 1978 na de zomer plaatsmaken.”

De hierop volgende zin zegt eigenlijk alles: “De attractiecapaciteit van de Efteling wordt met deze toevoeging aanzienlijk uitgebreid. Naar verwachting kunnen straks ongeveer 1.250 bezoekers per uur de nieuwe attractie beleven.” De Efteling hecht tegenwoordig duidelijk meer waarde aan capaciteit opschalen en moderniseren dan aan de ziel van het park: de authentieke en esthetische thematiek gegoten in de stijl van Anton Pieck.

Op social media barstte het al snel los met boze reacties vol onbegrip. Horror- en Anton Pieck-fans snappen niet waarom het “niet meer van deze tijd” zou zijn, of geven als tegenargument dat ‘deze tijd’ irrelevant is. Of wat minder subtiel gezegd, “zuigt“. Woedende mensen spreken van wanbeleid.  Veel fans vrezen dat het attractiepark in Kaatsheuvel steeds meer zijn eigen identiteit verliest. “Het is zover, we komen op het punt dat de Efteling voor mij niet meer de Efteling is.”

Cultureel Erfgoed?

Niet alleen de trouwe fans en diverse media schrijven uitgebreid over deze tragedie, ook diverse erfgoedinstellingen wijden een artikel aan dit onderwerp, of schrijven een stukje erover in hun nieuwsbrief. Dat veel mensen deze attractie beschouwen als cultureel erfgoed is duidelijk. De discussie die in de reacties en op social media wordt gevoerd gaat dan ook om dit vraagstuk, want wanneer is iets cultureel erfgoed? Sceptici roepen dat het ‘maar’ een attractie in een pretpark is, die tevens verouderd is en het pretpark zelf mag bepalen wat ze slopen of aankopen en bouwen in de plaats. Maar is dat zo?

In zekere zin wel, want de Efteling is een attractiepark en sinds 1985 valt het beheer van het park onder een B.V. – maar de oorspronkelijke Stichting Natuurpark de Efteling behoudt echter 100% van de aandelen in de B.V. en blijft zo het hoogste orgaan binnen de organisatie van de Efteling (Bron: Eftepedia). Zo lijkt het mij dan ook, dat de stichting het laatste woord heeft over dergelijke ingrijpende besluiten.

Daarnaast heeft gemeente Loon op Zand ook nog wat te zeggen over wat wel en niet mag, zowel voor milieutechnische aspecten, als voor richtlijnen voor de vormgeving van bebouwing. Die zijn opgenomen in het beeldkwaliteitsplan wat weer onderdeel is van het bestemmingsplan. Bij het bouwen van een groot hotel bij de ingang, zal dit bijvoorbeeld grote invloed hebben op de verbinding van het landschap, architectuur en het dorpsgezicht. Daarnaast zal een groot imposant gebouw vanuit elke hoek van het sprookjesbos zichtbaar zijn, en de horizon vervuilen waar de contouren van de iconische grote ingang nu nog het vooraanzicht esthetisch bepaalt.

Actieplan voor het behoud

Ik zette na het horen van het nieuws maandagmiddag gelijk een petitie op om de sloop van deze iconische attractie tegen te gaan. Hierdoor werd ik diezelfde avond benaderd door een expert in attracties en erfgoed uit België, die samen met mij een actieplan op wil zetten om het Spookslot te behouden als historisch en cultureel erfgoed. Tevens werkt hij een conceptplan uit als voorstel voor het oplappen en verbeteren van de bestaande attractie.

Het Spookslot zou moeten blijven, al dan niet in het park. Waarom het van cultuurhistorische waarde is ga ik hieronder verder uitgebreid op in.

Historie van het Spookslot

In 1978 opende De Efteling de deuren van hun eerste en enige spookhuis: Het Spookslot. De attractie is ontworpen door Ton van de Ven. Het was de eerste grote attractie waar Van de Ven de creatieve leiding had en markeert de start van een groot meerjarenplan dat tot in de jaren tachtig werd uitgewerkt om van het natuurpark De Efteling een groot attractiepark te maken. Ton van de Ven was de opvolger van Anton Pieck.

Niet alleen Ton van de Ven maar ook Anton Pieck heeft zijn bijdrage geleverd aan het tot stand komen en ontwikkelen van het Spookslot in de vroegste stadia, evenals tijdens het bouwen.

Ton vertelde over deze periode:

Anton heb ik destijds gevraagd mee te werken en te denken omdat ik het zo vervelend vond dat ik zo’n groot project onder handen had en dat had hij nog nooit gehad in zijn tijd. Zijn grootste projecten waren toentertijd de Indische Waterlelies, daarna het Carrouselcomplex en het Diorama, maar zoiets groots als het Spookslot had hij nog nooit onder handen gehad. Dus ik vond het leuk dat hij daar ook aan meewerkte en er over meedacht. Maar hij vond dat niet nodig. Toch heeft hij het wel gedaan. “Ik zou het heel aardig vinden om daar een Keltisch kasteel van te maken..” was een van zijn spontane opmerkingen. We hebben samen ook snelle schetsen gemaakt. En daarna zei Anton: “Nou moet je het zelf doen, want dit is vanaf nu jouw terrein geworden.

Ontwerp van Pieck, waarop al veel elementen zichtbaar zijn

De eerste ideeën voor de invulling van de hoofdshow werden ook in die middag geboren, wordt duidelijk uit verschillende tekeningen uit het boek Anton Pieck en de wonderbaarlijke geschiedenis van de Efteling. Zo is er te zien dat tijdens die brainstormsessie o.a. de ideeën voor de kloostertuin, de sarcofaag en de monnikengang naar voren kwamen. Ook de Oosterse Geest, een element uit de wachtrij van de attractie, komt in meerdere opzichten overeen met een ooit door Pieck getekende oriëntaalse geest.

Nalatenschap Anton Pieck en Ton van de Ven

Ironisch en poëtisch genoeg zei Anton Pieck ooit zelf:

Dat iemand die zich gedwongen aanpast bij de geest van de tijd, die vermoordt zijn persoonlijkheid.”

Ton van de Ven heeft daarnaast in een interview 8 jaar geleden verteld dat zijn attracties behouden moeten worden. Hoe kan het park, die haar unieke en authentieke stijl vrijwel volledig te danken heeft aan deze twee heren, zomaar besluiten hun creaties en nalatenschap te verwijderen? Wat voor een toon zet dat voor de andere iconische attracties in het park? Zouden attracties als het Diorama en het antieke Carrouselpaleis dan kunnen volgen? Of sterker nog: het sprookjesbos zelf?

De werken van Anton Pieck en zijn opvolger Ton van de Ven behoren tot nationaal cultureel erfgoed. Hun nalatenschap verdient het om in ere gehouden te worden. Het is dit juist authentieke karakter wat de Efteling heeft gemaakt tot wat het vandaag de dag is.

Bent u ook tegen de sloop of vóór het behoud van het Spookslot? Teken de petitie!

[Beeld: Still uit video Eftelwesley]

You may also like